CONTACT

Het belang van motivatie

Waarom doen we wat we doen?

Moetivatie vs goesting

Motivatiepsychologen stellen zich de vraag ‘waarom mensen doen wat ze doen?’ Of anders gesteld: wat drijft leerlingen om zich in te spannen voor hun schoolwerk of om het schoolreglement te volgen?

Wat motiveert een leraar om zich te engageren voor een schoolfeest of het verzorgen van onderwijsactiviteiten? Wat drijft een directielid om een vernieuwing aan te sturen?

De Zelf-Determinatie Theorie biedt een genuanceerd antwoord op deze vraag en onderscheidt hierbij verschillende types motivatie. Deze vormen verschillende ‘laagjes’ in het spreken over motivatie.

Zoals blijkt uit de figuur hieronder voelen sommige types motivatie eerder aan als een verplichting en andere meer als een vrije keuze. Zo wordt gecontroleerde motivatie of ‘moetivatie’ onderscheiden van autonome motivatie of ‘goesting’.

Goesting vormt de meest kwalitateitsvolle  vorm van motivatie omdat deze duurzame effecten heeft op het leerproces en welbevinden. Motiverende leraren en schooldirecties kunnen deze goesting aanwakkeren door consequent in te zetten op de drie universele, psychologische basisbehoeftes aan Autonomie, verBondenheid en Competentie.

Autonome motivatie (‘goesting’). Als leerlingen, leraren, of directieleden autonoom gemotiveerd zijn, dan spannen ze  zich in  voor een activiteit of taak omdat ze deze leuk, interessant of uitdagend vinden. Ze zijn intrinsiek geboeid door de materie en nieuwsgierigheid of passie drijven hen. Maar het spreekt voor zich dat niet alle activiteiten in het leven boeiend zijn. Dit geldt voor leertaken voor leerlingen, maar evenzeer voor opdrachten voor leraren en directies. Zelfs voor  minder aangename (school)taken kan men autonoom gemotiveerd zijn en deze dus vrijwillig uitvoeren. Dit is het geval indien leerlingen hun schooltaken als persoonlijk betekenisvol ervaren, bijvoorbeeld omdat ze aansluiten bij hun leefwereld of de actualiteit. Ook leraren zijn bereid tot het implementeren van een vernieuwing indien ze de meerwaarde ervan begrijpen of ondervinden. Dit subtype wordt aangeduid als persoonlijke zinvolheid. Omdat men tijdens de taakuitvoering een grote mate van eigenaarschap ervaart, handelt men ook bij dit type motivatie relatief autonoom.

Gecontroleerde motivatie (moetivatie). Als leerlingen of leraren handelen uit  gecontroleerde motivatie of ‘moetivatie’, dan ervaren ze druk. Deze druk kan zowel van buiten als van binnen komen.  Als leerlingen ondervinden dat ze op meer waardering en beloningen kunnen rekenen als ze  aan de verwachtingen van anderen (leraren, ouders, klasgenoten) voldoen, terwijl kritiek, ontgoocheling of een sanctie volgt als ze hier niet in slagen, dan ervaren ze externe druk. Maar sommige leerlingen en leraren zetten zichzelf  onder druk. Zelfkritische leraars hebben bijzonder hoge standaarden voor zichzelf en zijn pas tevreden met zichzelf indien zij hun eigen ambities kunnen inlossen, terwijl ze zich schuldig, beschaamd of slecht voelen indien dit niet lukt. Dit type ‘moetivatie’ wordt aangeduid als interne druk.

Het belang van autonome motivatie

Met goesting naar school

Hoewel ‘moetivatie’ een leerlingen of leraar wel aanzet tot actie, is dit geen duurzame vorm van motivatie. Beter is om de autonome motivatie bij leerlingen en leraren aan te wakkeren. Deze gaat gepaard met een waaier aan positieve uitkomsten.

Zo blijken autonoom gemotiveerde leerlingen de leerstof grondiger te verwerken, werken ze meer mee in de klas, maken ze sneller vooruitgang en voelen ze zich beter in hun vel. Ze zijn ook meer behulpzaam, bijvoorbeeld om medeleerlingen te helpen groeien en de kans op schooluitval bij hen is veel lager.

Deze voordelen van autonome motivatie gelden ook voor leraren. Autonoom gemotiveerde leraren gaan op een meer veerkrachtige wijze om met stress, wat hen beschermt tegen een burn-out. Ze zijn meer tevreden met hun job en halen er energie uit. Ze werken gemakkelijk samen en zijn bereid tot een extra inspanning als dat nodig is. Ze hanteren ook een meer motiverende leraarstijl, tot voordeel van hun leerlingen en zichzelf. Op deze manier geraken leerlingen en leraren verwikkeld in een positieve spiraal, waarbij ze het beste uit elkaar naar boven halen. Geen enkele twijfel mogelijk, leerlingen, leraren, én directeurs, iedereen profiteert meer indien ze met ‘goesting’ naar school komen!

De werking van motivatie

Hoe de leraar- en leiderschapsstijl de uitkomsten bepaalt

De figuur hieronder geeft de motivatieketting weer die uit verschillende schakels bestaat. Van Rechts naar Links.

Rechts staat een ganse waaier aan gewenste uitkomsten, die aangeven dat je leerlingen op een volwaardige wijze functioneren.

Hun autonome motivatie of goesting voor hun schoolwerk voorspelt deze uitkomsten in belangrijke mate.

De motor van deze ‘goesting’ is het ABC of de psychologische basisbehoeftes van leerlingen. Hoe meer zij zichzelf kunnen zijn (Autonomie), zich opgenomen en geliefd weten in hun klas (verBondenheid) en hun vaardigheden kunnen ontwikkelen (Competentie), hoe groter hun leerbereidheid.

Hoewel ouders en leeftijdsgenoten het ABC van leerlingen ook beïnvloeden is de mate waarin leraren een motiverende dan wel demotiverende stijl hanteren bij onderwijsactiviteiten erg cruciaal. De variatie aan leraarstijlen wordt gevat in het leraarkompas.  

 

Deze ganse motivatieketting typeert niet enkel het functioneren van leerlingen maar ook van leraren. Ook leraren profiteren van de bevrediging van hun basisbehoeftes. In een motiverende schoolcultuur gaat dus ook veel aandacht naar leraren.

Leraren kunnen proberen hun eigen behoeftehuishouding in de gaten te houden maar ook directies kunnen proberen om maximaal op het ABC van leraren in te spelen. Zo ontstaat er een sneeuwbaleffect. Directies doen er hiertoe goed aan om een motiverende leiderschapsstijl te ontwikkelen, zoals dit wordt weergegeven in het leiderschapskompas . Dit kompas brengt verschillende motiverende strategieën in kaart en geeft een dieper inzicht in de voordelen en valkuilen van verschillende leiderschapsstijlen. Als directies zich een meer motiverende leiderschapsstijl weten aan te meten, dan profiteren leerlingen op het einde van de ketting. Want dankzij motiverende directies staan er gemotiveerde leraren de klas, die beter in staat zijn om het ABC van de leerlingen te vervullen.  

Impetus360 kompas = inzetten op het ABC

Als leraar en schooldirectie

De afgelopen jaren leidde baanbrekend onderzoek tot een kompas dat motiverend en demotiverende stijlen van lesgeven en leidinggeven in kaart brengt.

Dit kompas vormt ondertussen de leidraad in vele organisaties en onderwijsinstellingen, brengt stijlen in kaart door diverse vragenlijsten en geeft richting aan leraren en leidinggevenden door middel van trainingen.

Over het Impetus360 kompas

Boek ons voor een inspirerende keynote

Meer weten over motivatie?

Laat je inspireren door onze keynotes

Heb je een vraag voor ons of wil je graag meer weer over hoe wij je kunnen helpen?

Laat van je horen

info@impetus.academy